Önsöz
Bu rehber, 100 Kasa Hesabının tanımından vergi incelemesine kadar uygulamada karşılaşılan tüm konuları tek yerde toplar. Hedef okuyucu, defter tutan ve beyanname veren serbest muhasebeci mali müşavirler ile işletme muhasebe ekipleridir.
Rehber on bölümden oluşur. İlk üç bölüm hesabın tanımını, işleyişini ve kayıt örneklerini verir. Dördüncü ve beşinci bölümler değerleme ve sayım farklarını ele alır. Altıncı ve yedinci bölümler, incelemelerde en çok tartışılan yüksek kasa bakiyesi ve adat konusunu işler. Son bölümler belge düzeni, dönem sonu ve kontrol listesiyle biter.
Mevzuat sık değişir. Tutar sınırları, faiz oranları ve tebliğ hükümleri uygulamadan önce Gelir İdaresi Başkanlığı (gib.gov.tr) ve Resmî Gazete üzerinden güncel haliyle kontrol edilmelidir.
Bölüm 1: Kasa Hesabının Tanımı ve Dayanakları
100 Kasa Hesabı, işletmenin elinde bulunan Türk lirası ve yabancı paraların TL karşılığını izleyen aktif karakterli bir bilanço hesabıdır. Hesap, Tekdüzen Hesap Planının ilk hesabıdır ve işletmenin en likit varlığını gösterir.
1.1 Hesap Planındaki Yeri
| Düzey | Kod | Adı |
|---|---|---|
| Sınıf | 1 | Dönen Varlıklar |
| Grup | 10 | Hazır Değerler |
| Hesap | 100 | Kasa |
| Aynı grupta | 101 | Alınan Çekler |
| Aynı grupta | 102 | Bankalar |
| Aynı grupta | 103 | Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri (-) |
| Aynı grupta | 108 | Diğer Hazır Değerler |
1.2 Hukuki Dayanaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (MSUGT), Sıra No: 1: Tekdüzen Hesap Planını ve hesapların işleyişini düzenler; 1 Ocak 1994’ten beri uygulanır. Hazır Değerler grubu ve 100 Kasa Hesabının açıklaması bu tebliğdedir.
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (VUK): Değerleme (m. 280), belge düzeni (m. 229 tediye/tahsilat), tevsik zorunluluğu (mük. m. 257) ve cezalar (m. 352, 353, mük. 355) bu kanunla belirlenir.
- VUK Genel Tebliği Sıra No: 459: Belirli tutarı aşan tahsilat ve ödemelerin banka veya PTT aracılığıyla yapılmasını zorunlu kılar.
- 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu m. 12-13: Ortaklara kasa üzerinden aktarılan fonların örtülü sermaye veya transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç sayılmasının dayanağıdır.
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 358: Ortakların şirkete borçlanma yasağını düzenler; kasadan ortaklara para çıkışı bu hükmü de ilgilendirir.
1.3 Kasa Hesabına Ne Girer, Ne Girmez?
| Kasaya girer | Kasaya girmez | Doğru hesap |
|---|---|---|
| Türk lirası nakit | Alınan çekler | 101 Alınan Çekler |
| Yabancı para (efektif) | Banka mevduatı | 102 Bankalar |
| Tahsil edilmiş nakit | Senetler | 121 Alacak Senetleri |
| Posta pulu, damga pulu | 108 Diğer Hazır Değerler | |
| Kredi kartı slipleri (tahsil edilmemiş) | 108 Diğer Hazır Değerler | |
| İş avansı olarak verilen para | 195 İş Avansları | |
| Personele verilen avans | 196 Personel Avansları | |
| Altın, döviz yatırımı (ticari mal değilse) | 118 Diğer Menkul Kıymetler veya 108 |
Bölüm 2: Hesabın İşleyişi
Kasa hesabına giren para borç, çıkan para alacak tarafına yazılır; hesap ya sıfır ya da borç bakiyesi verir. MSUGT tanımı şöyledir: hesap, “işletmenin elinde bulunan ulusal ve yabancı paraların TL karşılığının izlenmesi için kullanılır.”
2.1 Borç ve Alacak Kaydı
| Taraf | Ne yazılır | Tipik karşı hesaplar |
|---|---|---|
| Borç (+) | Peşin satış tahsilatı | 600, 391 |
| Borç (+) | Müşteriden nakit tahsilat | 120 |
| Borç (+) | Bankadan çekilen para | 102 |
| Borç (+) | Ortaklardan alınan nakit (sermaye / borç) | 501, 331 |
| Borç (+) | Sayım fazlası | 397 |
| Alacak (−) | Peşin alış / gider ödemesi | 153, 770, 191 |
| Alacak (−) | Satıcıya nakit ödeme | 320 |
| Alacak (−) | Bankaya yatırılan para | 102 |
| Alacak (−) | Ortaklara verilen para | 131, 231, 331 |
| Alacak (−) | Sayım noksanı | 197 |
2.2 Bakiye Niteliği: Kasa Alacak Bakiyesi Veremez
Kasada eksi para olamaz, bu yüzden alacak bakiyesi bir kayıt hatasının kesin işaretidir. Uygulamada en sık nedenler şunlardır:
- Tahsilatın kaydedilmemesi veya geç kaydedilmesi.
- Kayıt dışı hasılatın gider ödemelerini karşılaması.
- Ortakların kendi cebinden yaptığı ödemelerin 331 yerine kasadan gösterilmesi.
- Banka ödemelerinin yanlışlıkla kasadan kaydedilmesi.
- Tarih sırasına uyulmaması; gün içinde önce çıkış, sonra giriş kaydedilmesi.
Kasanın herhangi bir gün sonunda alacak bakiyesi vermesi, incelemede kayıt dışı hasılat karinesi olarak değerlendirilebilir. Bu durum ayrıca VUK m. 30 uyarınca defter ve kayıtların sıhhatini tartışmaya açar ve re’sen takdir gerekçesi olabilir.
2.3 Alt Hesap Yapısı
Kasa, döviz cinsine ve şubeye göre alt hesaplarla izlenmelidir. Örnek yapı:
| Kod | Adı |
|---|---|
| 100.01 | TL Kasası – Merkez |
| 100.02 | TL Kasası – Şube |
| 100.10 | USD Kasası |
| 100.11 | EUR Kasası |
| 100.90 | Yolda Olan Paralar (şubeler arası transfer) |
Bölüm 3: Muhasebe Kayıt Örnekleri
Aşağıdaki on kayıt, kasanın günlük işleyişinde en sık görülen işlemleri kapsar. KDV oranı örneklerde %20 alınmıştır; tutarlar TL’dir.
Örnek 1 – Kuruluşta nakit sermaye konulması. Ortaklar 500.000 TL’yi nakit olarak öder. (Not: Anonim şirketlerde nakit sermayenin bankaya bloke edilmesi gerektiğinden bu tutar önce 102’ye gelir; limited şirkette de banka kullanımı önerilir.)
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 100 Kasa | 500.000 | |
| 501 Ödenmemiş Sermaye (-) | 500.000 |
Örnek 2 – Peşin mal satışı. 10.000 TL + %20 KDV nakit satış.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 100 Kasa | 12.000 | |
| 600 Yurt İçi Satışlar | 10.000 | |
| 391 Hesaplanan KDV | 2.000 |
Örnek 3 – Müşteriden nakit tahsilat. Daha önce veresiye satılan malın 18.000 TL’si nakit tahsil edilir.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 100 Kasa | 18.000 | |
| 120 Alıcılar | 18.000 |
Örnek 4 – Peşin mal alışı. 5.000 TL + %20 KDV nakit alış.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 153 Ticari Mallar | 5.000 | |
| 191 İndirilecek KDV | 1.000 | |
| 100 Kasa | 6.000 |
Örnek 5 – Bankaya para yatırılması.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 102 Bankalar | 40.000 | |
| 100 Kasa | 40.000 |
Örnek 6 – Bankadan para çekilmesi.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 100 Kasa | 15.000 | |
| 102 Bankalar | 15.000 |
Örnek 7 – Nakit genel gider ödemesi. Kırtasiye gideri 1.500 TL + %20 KDV.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 770 Genel Yönetim Giderleri | 1.500 | |
| 191 İndirilecek KDV | 300 | |
| 100 Kasa | 1.800 |
Örnek 8 – Personele nakit avans.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 196 Personel Avansları | 3.000 | |
| 100 Kasa | 3.000 |
Örnek 9 – Ortaktan nakit borç alınması. Kasa açığını önlemek için ortak şirkete 25.000 TL koyar. Bu tutarın gerçekten kasaya girdiği tahsilat makbuzuyla belgelenmelidir; 30.000 TL’yi aşan tutarlar banka ile yapılmalıdır (Bölüm 7).
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 100 Kasa | 25.000 | |
| 331 Ortaklara Borçlar | 25.000 |
Örnek 10 – Ortaklara para verilmesi. Kasadan ortağa 20.000 TL verilir. Bu kayıt adat ve örtülü kazanç riskini doğurur (Bölüm 6).
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 131 Ortaklardan Alacaklar | 20.000 | |
| 100 Kasa | 20.000 |
Bölüm 4: Yabancı Para Kasası ve Değerleme
Kasadaki döviz, dönem sonunda VUK m. 280’e göre borsa rayiciyle, rayiç yoksa Hazine ve Maliye Bakanlığının ilan ettiği kurla değerlenir. Uygulamada Bakanlık, yıl sonu değerlemesi için TCMB döviz alış kurunu esas alan bir kur listesi yayımlar. Oluşan fark 646 Kambiyo Kârları veya 656 Kambiyo Zararları hesabına yazılır.
4.1 Döviz Girişi
İşletme 1.000 USD nakit tahsil eder; işlem günü kuru 40,00 TL’dir.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 100.10 USD Kasası | 40.000 | |
| 120 Alıcılar | 40.000 |
4.2 Döviz Bozdurulması
500 USD, 41,00 TL kurdan bozdurulur. Kayıtlı değer 500 × 40,00 = 20.000 TL; elde edilen 20.500 TL; fark 500 TL kambiyo kârıdır.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 100.01 TL Kasası | 20.500 | |
| 100.10 USD Kasası | 20.000 | |
| 646 Kambiyo Kârları | 500 |
4.3 Dönem Sonu Değerleme
Kalan 500 USD için yıl sonu değerleme kuru 42,00 TL ise değer 21.000 TL olur. Kayıtlı değer 20.000 TL olduğundan 1.000 TL kur farkı gelir yazılır.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 100.10 USD Kasası | 1.000 | |
| 646 Kambiyo Kârları | 1.000 |
Kur düşseydi kayıt tersine döner: 656 Kambiyo Zararları borç, 100.10 alacak.
4.4 Uygulama Notları
- Geçici vergi dönemleri: Değerleme her geçici vergi dönemi sonunda da yapılır; ilgili dönem sonu kurları GİB tarafından ilan edilir.
- Miktar takibi: Döviz kasası hem TL hem döviz miktarı olarak izlenmelidir; ERP’de döviz cinsi alanı doldurulmalıdır.
- Döviz alım satımı: Döviz alımı ve satımının yetkili müessese veya banka belgesiyle tevsik edilmesi gerekir; belgesiz döviz girişi incelemede sorgulanır.
- Enflasyon düzeltmesi: Kasa, VUK mük. 298 kapsamında parasal kıymettir ve düzeltmeye tabi tutulmaz. Döviz kasası da parasal kalemdir; düzeltme yerine kur değerlemesine tabidir.
Bölüm 5: Kasa Sayımı, Kasa Açığı ve Kasa Fazlası
Kayıtlı kasa bakiyesi ile fiili sayım arasındaki fark, nedeni bulunana kadar 197 veya 397 geçici hesaplarında bekletilir; dönem sonunda nedeni bulunamazsa 689 veya 679’a aktarılır. Sayım en az yıl sonunda, tercihen aylık ve habersiz yapılmalıdır.
5.1 Sayım Tutanağında Bulunması Gerekenler
- Sayım tarihi ve saati, sayımı yapanlar ve kasa sorumlusunun imzası
- Kupür dökümü (banknot ve madeni para adetleri)
- Döviz cinsleri ve miktarları
- Defter bakiyesi, fiili bakiye ve fark
- Kasada bulunan ancak kasa hesabına ait olmayan kıymetler (çek, senet, pul, fiş) ayrı liste olarak
5.2 Kasa Açığı (Defter > Fiili)
Defter bakiyesi 50.000 TL, sayım 48.000 TL; 2.000 TL açık vardır.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları | 2.000 | |
| 100 Kasa | 2.000 |
Nedenine göre kapanış kaydı:
| Durum | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| Kasiyer sorumlu tutulur | 135 Personelden Alacaklar | 197 |
| Kayıt hatası bulunur | İlgili gider/varlık hesabı | 197 |
| Neden bulunamaz (dönem sonu) | 689 Diğer Olağan Dışı Gider ve Zararlar | 197 |
| Kasiyer aleyhine dava açılır | 138 Şüpheli Diğer Alacaklar | 135 |
Nedeni açıklanamayan kasa açığı vergi matrahından indirilemez; beyannamede kanunen kabul edilmeyen gider (KKEG) olarak eklenir. Hırsızlık gibi belgelenmiş zararlarda sigorta tazminatı ve emniyet tutanağı ayrıca değerlendirilir.
5.3 Kasa Fazlası (Fiili > Defter)
Defter bakiyesi 30.000 TL, sayım 30.800 TL; 800 TL fazla vardır.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 100 Kasa | 800 | |
| 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları | 800 |
Nedeni bulunamazsa dönem sonunda 397 borç, 679 Diğer Olağan Dışı Gelir ve Kârlar alacak kaydedilir ve gelir vergiye tabi olur. Kasa fazlası kaydedilmemiş satışı gösterebilir; bu durumda KDV ve belge düzeni de ayrıca kontrol edilmelidir.
5.4 Fiktif Kasa: Kağıt Üzerindeki Para
Sayımda kayıtlı bakiyenin çok altında para çıkması, kasanın fiktif şiştiğini gösterir. Bu durumda farkı 197 yerine asıl nedenine göre düzeltmek gerekir: genellikle ortaklara giden paralar (131) veya belgesiz giderlerdir. Bu konu Bölüm 6’da ayrıntılı işlenmiştir.
Bölüm 6: Yüksek (Şişkin) Kasa Bakiyesi ve Adat
İşletmenin ihtiyacını aşan ve fiilen kasada bulunmayan nakit, vergi incelemelerinde “ortaklara aktarılmış para” sayılıp faiz (adat) hesaplanan bir alacak gibi işlem görebilir. Danıştay ise bunun için somut tespit aramaktadır (Bölüm 7). Mali müşavirin görevi, bu riski dönem içinde görüp düzeltmektir.
6.1 Şişkin Kasanın Nedenleri
- Ortakların şirketten çektiği paranın 131’e kaydedilmemesi
- Belgesiz harcamaların kayıt dışı bırakılması
- Faturalı satış tahsilatlarının bankaya yatırılmadan kasada “bekletilmesi”
- Bankadan yapılan ödemelerin kasa üzerinden geçirilmesi (önce 102 → 100, sonra 100 → 320 gibi gereksiz kayıtlar)
- Alacak bakiyesini önlemek için yapılan belgesiz “ortaktan para girişi” kayıtları
6.2 İncelemede Bakılan Göstergeler
| Gösterge | Riskli işaret |
|---|---|
| Kasa / aktif toplamı | Sektör ortalamasının belirgin üstünde |
| Kasa / aylık ortalama gider | Birkaç aylık giderden fazla nakit |
| Banka kredisi kullanımı | Kasada yüksek nakit varken faizli kredi kullanılması |
| 131 / 331 hareketleri | Ortaklardan alacak yok ama kasa sürekli yüksek |
| Sayım | İfade tutanağında kasada para olmadığının beyanı |
6.3 Adat Hesaplama Yöntemi
Adat, makul kasa tutarını aşan bakiye için gün sayısı üzerinden faiz hesaplanmasıdır. Temel formül:
Faiz = Bakiye × Gün sayısı × Yıllık oran / 365
Uygulamada iki yöntem kullanılır: (1) her bakiye değişikliği arasındaki gün sayısıyla hesap (gerçek adat), (2) aylık ortalama bakiye üzerinden hesap. Faiz oranı olarak idare çoğunlukla TCMB avans faiz oranını kullanır; Danıştay 9. Dairesinin 2022/2192 sayılı kararının aktardığı BİM görüşü ise reeskont faiz oranının esas alınması yönündedir. Şirketin kendisinin ödediği kredi faizi de emsal olarak kullanılabilir.
Örnek. Makul kasa tutarı 50.000 TL kabul edilmiştir. Yıllık oran %45 alınmıştır (temsili; gerçek oran hesap dönemine göre güncellenmelidir).
| Dönem | Kasa bakiyesi (TL) | Faize esas tutar (TL) | Gün | Faiz (TL) |
|---|---|---|---|---|
| 01.01–31.03 | 850.000 | 800.000 | 90 | 88.767 |
| 01.04–30.06 | 1.050.000 | 1.000.000 | 91 | 112.192 |
| Toplam | 200.959 |
Hesap: 800.000 × 90 × 0,45 / 365 = 88.767 TL; 1.000.000 × 91 × 0,45 / 365 = 112.192 TL.
6.4 Adat Faizinin Muhasebeleştirilmesi
Para ortağa aktarılmışsa önce kasa düzeltilir, sonra faiz ve KDV faturası kesilir. Faiz geliri KDV’ye tabidir (örnekte %20).
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 131 Ortaklardan Alacaklar | 1.000.000 | |
| 100 Kasa | 1.000.000 |
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 131 Ortaklardan Alacaklar | 241.151 | |
| 642 Faiz Gelirleri | 200.959 | |
| 391 Hesaplanan KDV | 40.192 |
6.5 Şişkinliği Giderme Yolları
- Gerçeğe uygun sınıflandırma: Ortakta olan parayı 131’e aktarıp dönemsel faiz faturası kesmek.
- Paranın iadesi: Ortağın parayı bankaya yatırarak şirkete iade etmesi (102 borç / 131 alacak).
- Kâr payı dağıtımı ile mahsup: Dağıtılabilir kâr varsa genel kurul kararıyla kâr dağıtıp ortağın borcuyla mahsup etmek; stopaj (kâr payı stopajı 22.12.2024’ten itibaren %15) uygulanır.
- Belgesiz giderlerin açığa çıkarılması: Bunlar KKEG olarak kayıtlara alınır; vergi ve ceza sonuçları ayrıca değerlendirilir.
- Pişmanlıkla düzeltme: Geçmiş dönem etkisi varsa VUK m. 371 pişmanlık ve ıslah hükmü düşünülmelidir.
TTK m. 358 uyarınca ortaklar, sermaye taahhütlerini ödemedikçe ve şirketin serbest yedek akçeleriyle birlikte kârı geçmiş yıl zararlarını karşılamadıkça şirkete borçlanamaz. Kasadan ortağa para çıkışı bu yüksek risk taşır.
Bölüm 7: Vergi İncelemesi, Tevsik Zorunluluğu ve Cezalar
30.000 TL’yi aşan tahsilat ve ödemeler kasadan değil banka, elektronik ödeme kuruluşu veya PTT aracılığıyla yapılmak zorundadır; ihlalde işlem tutarının onda biri kadar özel usulsüzlük cezası kesilir. Yüksek kasa bakiyesi ise tek başına tarhiyat gerekçesi sayılmamaktadır.
7.1 Tahsilat ve Ödemelerde Tevsik Zorunluluğu
- Dayanak: VUK mük. m. 257 ve VUK Genel Tebliği Sıra No: 459.
- Güncel sınır: 30.000 TL. Sınır, Sıra No: 575 Tebliğle 7.000 TL’den 30.000 TL’ye çıkarılmıştır (30.11.2024 tarihli, 32738 sayılı Resmî Gazete). KPMG özeti
- Kapsam: Mal teslimi ve hizmet ifasına ilişkin tahsilat ve ödemeler ile avans, depozito, pey akçesi gibi ödemeler. Vergi mükellefi olmayan kişilerle yapılan işlemler de kapsamdadır.
- Kısım kısım ödeme: Sınırı aşan tek bir işlemin bedelinin parçalara bölünerek nakit ödenmesi zorunluluğu ortadan kaldırmaz.
- Kira: Konut ve işyeri kiralarının tutarından bağımsız olarak banka veya PTT ile ödenmesi ayrıca düzenlenmiştir; bu ödemeler kasadan yapılmamalıdır.
- İstisnalar (özet): 5018 sayılı kanun kapsamındaki kamu idareleri, tapu ve noterler, Borsa İstanbul kıymetli madenler piyasası işlemleri ve belirli şartlarla Türkiye’de yerleşik olmayan yabancılarla yapılan işlemler.
Kasa açısından sonucu: 30.000 TL’yi aşan bir satıcı ödemesi veya müşteri tahsilatı 100 Kasa üzerinden kaydediliyorsa ceza riski vardır. Muhasebe programında bu eşiği aşan kasa hareketleri için uyarı kuralı kurulmalıdır.
7.2 Cezalar (2026 Tutarları)
Tutarlar, 31.12.2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan VUK Genel Tebliği Sıra No: 588 ile belirlenmiştir. Kaynak
| Konu | Dayanak | 2026 tutarı |
|---|---|---|
| Tevsik zorunluluğuna uyulmaması | VUK mük. 355 | İşlem tutarının %10’u; en az 35.000 TL (1. sınıf / SM), 17.000 TL (2. sınıf, basit usul), 8.700 TL (diğer) |
| Yıllık üst sınır | VUK mük. 355 | 35.000.000 TL |
Örnek: 500.000 TL’lik mal alışı kasadan nakit ödenirse ceza 50.000 TL’dir; bu tutar 35.000 TL alt sınırını aştığı için 50.000 TL uygulanır. Ceza hem ödemeyi yapana hem de tahsil edene ayrı ayrı kesilebilir.
7.3 Yüksek Kasa Bakiyesi ve Danıştayın Yaklaşımı
Danıştayın yerleşik görüşü, kasa bakiyesinin yüksek olmasının tek başına örtülü kazanç dağıtımı veya kayıt dışı hasılat kanıtı sayılamayacağı yönündedir. İdarenin, paranın ortaklara fiilen aktarıldığını somut delille ortaya koyması gerekir.
| Karar | Tarih | Sonuç |
|---|---|---|
| Danıştay 3. Daire, E:2023/8266, K:2025/4859 | 26.11.2025 | Fazla nakdin ortaklara verildiği somut tespit edilmeli; yalnızca yüksek bakiye eksik incelemedir |
| Danıştay VDDK, E:2023/415, K:2025/255 | 09.04.2025 | Kasa yüksek bakiyesine dayalı re’sen tarhiyatın delil yetersizliğinden iptaline ilişkin ısrar kararı onandı |
| Danıştay 9. Daire, E:2022/823, K:2022/2192 | 26.05.2022 | Yüksek bakiye tek başına KVK m. 13 kapsamında örtülü kazanç değil; adatta reeskont oranına göre hesap yapılması gerektiği tartışıldı |
Not: 3. Daire ve VDDK kararlarının özetleri ikincil kaynaklardan alınmıştır; dilekçede kullanmadan önce tam metin Danıştay karar arama sisteminden doğrulanmalıdır.
Savunmada kullanılan argümanlar:
- VUK m. 3/B: Olağan dışı bir durumu iddia eden ispatla yükümlüdür.
- Kasa sayımı yapılmadan “kasada para yok” sonucuna varılamaz.
- İfade tutanağı yalnızca alındığı günün durumunu yansıtır, geçmiş dönemi kanıtlamaz.
- Ortaklara ait banka hesaplarında karşılık gelen para girişi tespit edilmemiştir.
İdare lehine durumlar: Ortağın şirket adına değil kendi adına yaptığı harcamalar, ortağın beyanıyla paranın kendisinde olduğunun kabulü veya ortağa yapılan banka transferleri tespit edilirse sonuç değişebilir.
Bölüm 8: Belge Düzeni ve İç Kontrol
Her kasa hareketinin bir dayanağı olmalıdır: fatura veya fiş yoksa tahsilat ya da tediye makbuzu düzenlenir. Belgesiz kasa kaydı incelemede ilk sorgulanan kalemdir.
8.1 Kullanılan Belgeler
| Belge | Ne zaman kullanılır | Karşı hesap örneği |
|---|---|---|
| Fatura / e-Fatura / e-Arşiv | Peşin satış ve alışlar | 600, 153 |
| Perakende satış fişi / ÖKC fişi | Nihai tüketiciye satış | 600 |
| Tahsilat makbuzu | Faturasız para girişi (cari tahsilat, ortaktan giriş) | 120, 331 |
| Tediye (ödeme) makbuzu | Faturasız para çıkışı (avans, cari ödeme) | 195, 196, 320 |
| Banka dekontu | Bankaya yatırma / çekme | 102 |
| Gider pusulası | Vergi mükellefi olmayandan alım | 153, 770 |
| Serbest meslek makbuzu | Serbest meslek ödemesi | 770, 360 |
| Kasa sayım tutanağı | Sayım farkları | 197, 397 |
8.2 Kasa Defteri ve Günlük Mutabakat
- Gün sonunda kasa raporu alınır: devreden bakiye + girişler − çıkışlar = kalan.
- Kalan bakiye fiili paraya eşit olmalı ve kasa sorumlusunca imzalanmalıdır.
- ÖKC Z raporları ve POS gün sonu raporları ayrı izlenir; kredi kartı tahsilatları kasaya değil 108 veya 102’ye yazılır.
- Şube kasaları arası transferlerde “yolda olan para” alt hesabı kullanılır.
8.3 İç Kontrol İlkeleri
- Görevler ayrılığı: Parayı tutan kişi kaydı yapan kişi olmamalıdır.
- Limitli kasa: Günlük azami kasa tutarı belirlenir; fazlası aynı gün bankaya yatırılır.
- Sabit avans (imprest) sistemi: Küçük harcamalar sabit bir avansla yapılır, belgeler karşılığında yenilenir.
- Habersiz sayım: Yılda en az birkaç kez, kasa sorumlusundan bağımsız kişilerce yapılır.
- Onay yetkisi: Belirli tutarı aşan nakit çıkışlar yazılı onaya bağlanır.
- Fiziki güvenlik: Çelik kasa, sınırlı anahtar/şifre, kamera ve sigorta.
8.4 Saklama Süresi
Kasa defteri, makbuzlar ve tutanaklar VUK m. 253 uyarınca ilgili olduğu yılı izleyen takvim yılından başlayarak 5 yıl saklanır; TTK m. 82 uyarınca ticari defter ve belgelerde bu süre 10 yıldır.
Bölüm 9: Dönem Sonu İşlemleri ve Finansal Tablolarda Gösterim
Dönem sonunda kasa sayılır, döviz kasası değerlenir, geçici hesaplar (197, 397) kapatılır ve bakiye bilançoda “Hazır Değerler” grubunda gösterilir. TFRS ve Büyük ve Orta Boy İşletmeler İçin Finansal Raporlama Standardı’nda (BOBİ FRS) kasa “nakit ve nakit benzerleri” kalemine dahildir.
9.1 Dönem Sonu Sırası
- Son günün tüm tahsilat ve ödemelerinin kaydedildiğini kontrol et.
- Fiili sayım yap, tutanağı imzalat.
- Farkları 197 / 397’ye al, nedenlerini araştır.
- Nedeni bulunamayanları 689 / 679’a aktar; 689’u KKEG listesine ekle.
- Döviz kasasını ilan edilen kurla değerle (646 / 656).
- Kasa bakiyesini ortalama ihtiyaçla karşılaştır; şişkinlik varsa Bölüm 6’daki düzeltmeleri uygula.
- 30.000 TL’yi aşan nakit hareketleri tara (Bölüm 7).
9.2 Bilançoda Gösterim
| Bilanço kalemi | İçerik |
|---|---|
| I. Dönen Varlıklar / A. Hazır Değerler / 1. Kasa | 100 hesabının borç bakiyesi |
| Dipnot | Döviz cinsleri ve TL karşılıkları, kullanımı kısıtlı nakit |
Nakit akış tablosunda kasa, banka vadesiz mevduatı ve vadesi 3 ayı aşmayan yatırımlarla birlikte dönem başı ve dönem sonu nakit tutarını oluşturur.
9.3 THP ile TFRS / BOBİ FRS Arasındaki Farklar
| Konu | Tekdüzen Hesap Planı (MSUGT) | TFRS / BOBİ FRS |
|---|---|---|
| Kalem adı | Hazır Değerler | Nakit ve Nakit Benzerleri |
| Alınan çekler | Hazır değerlerde (101) | Genellikle ticari alacak |
| Vadeli mevduat | 102 içinde | 3 aydan uzunsa nakit benzeri değil |
| Kullanımı kısıtlı nakit | Ayrım yok | Ayrı gösterim ve dipnot |
| Döviz değerlemesi | VUK 280 ilan edilen kur | Raporlama tarihindeki kapanış kuru |
Bu nedenle TFRS veya BOBİ FRS raporlaması yapan işletmelerde, yasal kayıtlardaki hazır değerler sınıflandırma düzeltmesiyle nakit ve nakit benzerlerine dönüştürülür.
Bölüm 10: Kontrol Listesi ve Sık Yapılan Hatalar
Aşağıdaki liste aylık kapanışta her mükellef için kullanılabilir; işaretlenmeyen her madde bir inceleme riskidir.
10.1 Aylık Kasa Kontrol Listesi
- Kasa hiçbir gün alacak bakiyesi vermiyor
- Ay sonu sayım tutanağı imzalı ve dosyada
- 30.000 TL’yi aşan nakit tahsilat / ödeme yok
- Kira ödemeleri banka üzerinden yapılmış
- Her kasa çıkışının faturası, fişi veya tediye makbuzu var
- Ortaklara verilen paralar 131’de, ortaklardan alınanlar 331’de izleniyor
- 131 bakiyesi için dönemsel faiz faturası kesildi
- Kasa bakiyesi işletmenin aylık nakit ihtiyacıyla makul
- Döviz kasası miktar ve TL olarak ayrı izleniyor
- Kredi kartı tahsilatları kasaya kaydedilmemiş
- 197 / 397 hesaplarında açıklanmamış bakiye yok
- ÖKC Z raporları ile kasa girişleri uyumlu
10.2 Sık Yapılan Hatalar ve Doğrusu
| Hata | Sonuç | Doğrusu |
|---|---|---|
| Banka ödemesini kasadan kaydetmek | Şişkin veya eksi kasa | 102 üzerinden doğrudan kayıt |
| Ortağın şahsi harcamasını gider yazmak | KKEG, örtülü kazanç | 131’e borç kaydı |
| Alacak bakiyesini belgesiz “ortaktan giriş” ile kapatmak | Kayıt dışı hasılat şüphesi | Asıl hatayı bulup düzeltmek; gerçek girişi bankadan almak |
| Yıl sonunda kasayı 131’e topluca aktarmak | Geçmiş günler için adat hesabı | Aylık takip ve gerçek tarihli kayıt |
| Sayım yapmadan bakiye kabul etmek | Fiktif kasa | Habersiz sayım ve tutanak |
| Çek ve senetleri kasaya almak | Yanlış sınıflandırma | 101 / 121 hesapları |
| Döviz kasasını değerlememek | Eksik / fazla kur farkı | Her geçici vergi döneminde değerleme |
| 30.000 TL üstü tutarı parçalayarak nakit ödemek | Özel usulsüzlük cezası | Banka veya PTT ile ödeme |
10.3 Müşteri ile Paylaşılacak Kurallar
Mükelleflere yazılı olarak bildirilmesi önerilen kısa kurallar:
- Kasadan şahsi para çekmeyin; çekerseniz belge imzalayın.
- 30.000 TL üzerindeki her ödeme ve tahsilatı bankadan yapın.
- Fişsiz, faturasız ödeme yapmayın.
- Gün sonu kasayı sayın ve fazlasını bankaya yatırın.
Kaynakça ve Uyarı
Bu rehber genel bilgi amaçlıdır; somut bir dosyada güncel mevzuat metni, özelgeler ve kararın tam metni esas alınmalıdır. Örneklerdeki faiz oranı ve kurlar temsilidir.
Birincil kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1), Tekdüzen Hesap Planı ve açıklamaları
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (m. 3/B, 30, 229, 253, mük. 257, 280, mük. 298, 352, mük. 355, 371)
- VUK Genel Tebliği Sıra No: 459 (mevzuat.gov.tr)
- VUK Genel Tebliği Sıra No: 575 (RG 30.11.2024, 32738)
- VUK Genel Tebliği Sıra No: 588 (RG 31.12.2025, 2026 ceza tutarları)
- 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu m. 12-13; 6102 sayılı TTK m. 82, 358
- Danıştay VDDK E:2023/415 karar bülteni
İkincil kaynaklar (açılıp okunanlar)
- Alomaliye: Kasa Hesabının Denetlenmesi, Değerlemesi, Adatlandırma – 1
- KPMG: Tahsilat ve Ödemelerde Tevsik Sınırı 7.000 TL’den 30.000 TL’ye Çıkarılmıştır
- MSR Hukuk: VUK Mükerrer 355 Özel Usulsüzlük Cezası 2026
- Fatih Aras: Danıştay 9. Daire 2022/2192 kararı özeti
- İşbaşı: 30.000 TL üstü ödemelerde banka zorunluluğu
Mevzuat dayanağı: Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1); 213 sayılı VUK md. 3/B, 30, 253, mük. 257, 280, mük. 355, 371; VUK Genel Tebliği Sıra No: 459, 575, 588; 5520 sayılı KVK md. 12–13; 6102 sayılı TTK md. 82, 358
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve belirtilen güncelleme tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır. Tutarlar, oranlar ve süreler değişebilir; somut durumunuz için mevzuatın güncel hâlini kontrol ediniz.
Yorumlar
Bu yazıya henüz yorum yapılmadı. Soru veya katkınızı aşağıdan iletebilirsiniz.