KURGAN (Kuruluş Gözetimli Analiz), Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı Risk Analiz Merkezi tarafından geliştirilen ve 1 Ekim 2025’te devreye alınan bir risk analiz sistemidir. Sistem, e-fatura gibi neredeyse anlık gelen verilerle mal ve hizmet alım-satım işlemlerini tarar ve işleme bir risk puanı verir.
KURGAN yazısı nedir, ne değildir?
VDK’nın yayımladığı KURGAN Rehberi’ne göre:
- KURGAN yazıları VUK 148. maddeye dayanan bilgi isteme yazılarıdır ve karşıt inceleme niteliğindedir.
- Yazılar mükellefi değil işlemi riskli bulur. Alıcı “sahte belge kullanıcısı”, satıcı “sahte belge düzenleyicisi” olarak kodlanmaz.
- Yazılar incelemenin kendisi değil, olası bir incelemenin habercisidir.
- Yazılar düzeltme yapma veya beyanname verme yönünde bir zorunluluk içermez.
- Yazılar alıcıya gönderilir; çünkü faturanın deftere kaydedilip kaydedilmediği, indirime konu edilip edilmediği gibi bilgiler (“mutabakat riskleri”) ancak alıcıdan öğrenilebilir.
- Yazıyı alan meslek mensubuna bir sorumluluk yüklenmez; beklenti, mükellefe rehberlik etmesidir.
Verilen cevaplar KURGAN’ın girdisi olur ve mükellefin denetim planına alınıp alınmayacağını belirler. Cevaplar ayrıca satıcı hakkında yapılacak incelemede delil olarak kullanılır.
Cevap hazırlama adımları
1. Yazıyı ve süreyi doğrulayın
Yazının e-Tebligat ile geldiğini ve belge doğrulama kodunu kontrol edin. Cevap süresini, sorulan dönemi ve istenen bilgileri listeleyin. Süresinde cevap verilmemesi veya eksik/yanıltıcı bilgi verilmesi VUK mükerrer 355 uyarınca özel usulsüzlük cezasına yol açabilir.
2. Riskli işlemleri kayıtlarla eşleştirin
Yazıda belirtilen her fatura için tarih, numara, satıcı ve tutar bazında bir liste çıkarın ve muhasebe kayıtlarıyla karşılaştırın:
- Fatura deftere kaydedildi mi?
- KDV indirimi yapıldı mı, hangi dönemde?
- Daha önce düzeltme beyannamesiyle kayıtlardan çıkarıldı mı?
- İade veya iptal var mı?
3. Kendi risk değerlendirmenizi yapın
Rehberin ifadesiyle mükellef, kendi risk değerlendirmesini kendisi yapmalıdır. İki yol vardır:
| Değerlendirme | Yapılacak işlem |
|---|---|
| İşlemin riskli olduğu kanaatine varıldı (ör. personel suiistimali, gerçekte mal/hizmet alınmamış) | Kayıt ve beyanlar düzeltilir, idare cevabi yazıyla bilgilendirilir. |
| İşlemin gerçek olduğu kanaatine varıldı | İşlemin gerçekliğini ispatlayan belgeler toplanır ve cevapla birlikte sunulur. |
Dikkat: Yalnızca yazı geldiği için faturayı kayıtlardan çıkarmak doğru değildir. Önce işlemin gerçekliği incelenmelidir. VUK 3/B gereği işlemin gerçek mahiyeti esastır; e-fatura veya banka dekontu tek başına yeterli kabul edilmeyebilir.
4. İşlemin gerçekliğini belgeleyin
| İşlem türü | Hazırlanacak belgeler |
|---|---|
| Mal alımı | Sipariş, sözleşme, sevk ve taşıma irsaliyesi, teslim tutanağı, depo giriş kaydı |
| Üretimde kullanılan mal | Alış belgeleri, üretime çıkış ve üretim kayıtları |
| Satılan mal | Alışla bağlantılı satış faturası, stok çıkışı, teslim kayıtları |
| Hizmet alımı | Sözleşme, iş tanımı, çalışma raporu, teslim edilen çıktı, kabul kaydı |
| Ödeme | Faturayla eşleşen banka dekontu, çek ve ciro bilgileri |
5. Cevabı yazın ve arşivleyin
Her soruya ayrı cevap verin, dayanak belgeyi ek numarasıyla belirtin, doğrulanmamış açıklamalardan kaçının. Cevabı, ekleri ve gönderim kaydını birlikte saklayın.
İnceleme aşamasında bakılan 13 kriter
İşlem incelemeye dönüşürse vergi müfettişleri, belgenin bilerek kullanılıp kullanılmadığını VDK’nın 18.04.2025 tarihli Genelgesi’ndeki 13 kritere göre değerlendirir. Bu kriterler, cevap hazırlarken hangi belgelerin önemli olduğunu da gösterir:
- Belgeyi düzenleyen hakkındaki vergi tekniği raporunda bilerek kullanmaya ilişkin tespit bulunup bulunmadığı
- Belgedeki mal/hizmetin faaliyet konusuyla ilgisi ve faaliyet için gerekli bir gider olup olmadığı
- Belge tutarının izlendiği gider hesapları ve indirilen KDV içindeki oranı
- Düzenleyiciyle ilişkili kişi olunup olunmadığı, aynı meslek mensubundan hizmet alınıp alınmadığı, mali müşavirlik sözleşmesinin feshedilip feshedilmediği
- Sektöre göre kârlılık, ciro ve vergi durumu (sürekli zarar, sürekli devreden KDV, çok düşük ödenecek vergi)
- Belgelerin birden fazla mükelleften alınıp alınmadığı
- Belgedeki malı depolayacak kapasitenin olup olmadığı
- Sevk ve taşıma belgeleri, plaka takip kayıtları ve araçların niteliği
- Ödemenin nasıl yapıldığı, iade edilip edilmediği, çek ciro silsilesi, DBS kullanımı
- Önceki yoklamalarda aynı veya benzer emtiaya rastlanıp rastlanmadığı
- Önceki inceleme sonuçları ve sahte belge kullanma sıklığı
- Ortak ve yöneticilerin geçmişteki sahte belge tespitleri
- Belge düzenleme tarihleri ile elektronik imza tarihlerinin uyumu
Satıcı ne yapmalı?
KURGAN yazıları satıcıya gönderilmez. Ancak rehbere göre satıcı açısından bu yazılar, alıcılardan alınan cevapların da kullanılacağı bir denetimin habercisi olabilir. Satıcının kendi kayıt ve belge düzenini gözden geçirmesi yerinde olur.
Kaynaklar
- Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı, 1 Ekim 2025 Sahte Belgeyle Mücadele Stratejisi – KURGAN Mükellef ve Meslek Mensupları Rehberi (Soru-Cevap bölümü)
- VDK, 18.04.2025 tarihli ve E-55935724-010.06-7361 sayılı Genelge
- 306 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği
Mevzuat dayanağı: 213 sayılı VUK md. 3/B, 148, mükerrer 355; 306 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği; VDK 18.04.2025 tarihli Genelge
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve belirtilen güncelleme tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır. Tutarlar, oranlar ve süreler değişebilir; somut durumunuz için mevzuatın güncel hâlini kontrol ediniz.
Yorumlar
Bu yazıya henüz yorum yapılmadı. Soru veya katkınızı aşağıdan iletebilirsiniz.