İzaha Davet Yazısı Geldiğinde Ne Yapılmalı?

İzaha davet, vergi incelemesi başlamadan önce idarenin, verginin eksik ödenmiş olabileceğine dair bulduğu emareleri mükellefe sorması ve mükellefe açıklama ya da düzeltme fırsatı tanımasıdır. Doğru yönetildiğinde mükellefi inceleme sürecinden ve ağır cezalardan korur.

Kim izaha davet edilir?

İzaha davet için şu şartların birlikte bulunması gerekir:

• Gelir İdaresi Başkanlığı veya Vergi Denetim Kurulu bünyesindeki Ön Tespit ve İzah Değerlendirme Komisyonu tarafından, verginin ziyaa uğradığına delalet eden bir ön tespit yapılmış olmalıdır.
• Ön tespit konusuyla ilgili olarak mükellef hakkında vergi incelemesine başlanmamış ve takdir komisyonuna sevk yapılmamış olmalıdır.
• Tespit tarihine kadar konuyla ilgili ihbar bulunmamalıdır.

VUK 359’da sayılan kaçakçılık fiilleri izaha davet kapsamında değildir. Ancak sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge (SMİYB) kullanımında, belge tutarı bir takvim yılında kanundaki tutarı (her yıl yeniden değerleme oranında artırılır) veya o yılki toplam mal ve hizmet alışlarının %5’ini aşmıyorsa mükellefe SMİYB ön tespit yazısı gönderilir. Bu yazıda izah yerine 30 gün içinde düzeltme yapılması beklenir.

Süreç adım adım

%20 indirimli cezanın şartları

• Beyannamenin verilmesi, eksik veya hatalı beyanın düzeltilmesi
• Vergi ile izah zammının (gecikme zammı oranında, her ay ve kesri için) aynı 30 gün içinde ödenmesi

Ödeme süresinde yapılmazsa %20’lik ceza %50 üzerinden tamamlanır ve izah zammı gecikme faizine dönüştürülür. İzaha davet kapsamında kesilen %20’lik ceza için tarhiyat sonrası uzlaşma talep edilebilir veya cezada indirim hükümlerinden yararlanılabilir. SMİYB ön tespit yazısı üzerine kesilen cezada ise uzlaşma yolu kapalıdır, cezada indirim açıktır.

Karşılaştırma: Normal bir incelemede vergi ziyaı cezası kural olarak ziyaa uğratılan verginin bir katıdır. İzaha davette bu oran %20’ye kadar iner.

İzah nasıl yapılır?

• Yazılı izah: Yazıyı gönderen birime elden, taahhütlü posta veya varsa Dijital Vergi Dairesi’ndeki ilgili menü üzerinden verilir. Elden verilenlerde verildiği tarih, taahhütlü postada zarfın damga tarihi esas alınır.
• Sözlü izah: Komisyonla birlikte imzalanan bir tutanakla tespit edilir.

İyi bir izah dilekçesi şu bölümlerden oluşur:

1. Yazının tarih ve sayısı, mükellef bilgileri
2. Ön tespitte belirtilen her konu için ayrı başlık ve açıklama
3. Her açıklamanın yanında dayanak belge (ek numarasıyla)
4. Varsa farkın sayısal mutabakatı (tablo halinde)
5. Sonuç: vergi ziyaı olmadığı veya düzeltme yapılacağı yönündeki talep

Sık görülen izah konuları ve hazırlanacak belgeler

Aşağıdaki başlıklar uygulamada sık karşılaşılan veri uyumsuzluklarıdır. Her dosyanın kendine özgü olduğunu, açıklamanın mutlaka belgeyle desteklenmesi gerektiğini unutmayın.

1. POS tahsilatları ile beyan edilen hasılat arasındaki fark

Bankaların bildirdiği POS tutarı, KDV beyannamesindeki teslim tutarından yüksek görünüyor olabilir.

• Olası nedenler: İade ve iptaller, taksitli satışların dönem farkı, POS’un başka işletmeye ait tahsilat için kullanılması, KDV dahil/hariç karşılaştırma hatası
• Belgeler: Banka POS ekstreleri, ÖKC Z raporları, iade faturaları, ay bazında mutabakat tablosu

2. Banka hesaplarına gelen paralar ile beyanlar arasındaki fark

Nakit İşlem Modeli, hesaplara giren tutarlarla beyan edilen gelir arasında açık görmüş olabilir.

• Olası nedenler: Kredi kullanımı, borç alma, aile içi transferler, sermaye koyma, hesaplar arası virman, gayrimenkul veya araç satışı
• Belgeler: Kredi sözleşmeleri, borç sözleşmesi ve geri ödeme kayıtları, tapu ve noter satış belgeleri, hesap hareketlerinin kalem kalem açıklaması

3. e-Fatura verisiyle KDV beyanı arasındaki uyumsuzluk

Alıcının indirdiği KDV ile satıcının beyan ettiği tutarlar veya e-belge kayıtları örtüşmüyor olabilir.

• Olası nedenler: Faturanın farklı dönemde kaydedilmesi, iptal edilen veya iade faturasıyla kapatılan belgeler, kayıt hatası
• Belgeler: Fatura listesi ve kayıt dönemleri, iade/iptal belgeleri, defter kayıtları; hata varsa düzeltme beyannamesi

4. Kasa hesabında yüksek bakiye veya ortaklardan alacaklar

Bilançoda fiilen bulunmayan yüksek kasa bakiyesi ya da yüksek 131 Ortaklardan Alacaklar bakiyesi, ortaklara örtülü finansman sağlandığı şeklinde değerlendirilebilir.

• Olası nedenler: Kayda alınmamış ödemeler, ortak tarafından kullanılan fonlar
• Belgeler: Kasa sayım tutanakları, ödeme belgeleri; gerekiyorsa adat (faiz) hesaplaması, faturalandırılması ve KDV’nin hesaplanması

5. Sektör ortalamalarından belirgin sapma

Sürekli zarar, sürekli devreden KDV veya sektöre göre çok düşük kârlılık risk göstergesi olarak kabul edilir.

• Belgeler: Maliyet yapısını açıklayan rapor, stok ve üretim kayıtları, yatırım dönemi veya fiyat kırılmaları gibi olağan dışı durumların belgeleri

6. Kira, serbest meslek ve dijital kazançlar

e-Devlet kira sözleşmeleri, banka kira ödemeleri, pazaryeri ve ödeme kuruluşu verileri beyanlarla karşılaştırılmaktadır.

• Belgeler: Kira sözleşmeleri ve tahsilat kayıtları, istisna veya götürü gider seçimine ilişkin hesaplama, pazaryeri satış raporları

Kontrol listesi

• Yazının türü ve dayanak maddesi belirlendi (370/a mı, 370/b mi?)
• Tebliğ tarihi ve 30 günlük sürenin son günü takvime işlendi
• Her ön tespit konusu için ayrı belge klasörü oluşturuldu
• Fark tutarları için sayısal mutabakat tablosu hazırlandı
• Vergi ziyaı varsa düzeltme beyannamesi ve ödeme planı hazırlandı
• İzah dilekçesi ve ekleri, gönderim kaydıyla birlikte arşivlendi

Kaynaklar

• 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, md. 370
• 519 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği

Mevzuat dayanağı: 213 sayılı VUK md. 370; 519 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve belirtilen güncelleme tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır. Tutarlar, oranlar ve süreler değişebilir; somut durumunuz için mevzuatın güncel hâlini kontrol ediniz.